به عبارت ديگر : اگر چه نفس ماهيت ، نه كلى و نه جزئى است ، ولى اطلاق و عموم و كليت ، از اعتبارات ماهيت محسوب مىشوند و عقل ، قادر است معناى انسان و نفس ذات آن را به نحوى مورد ملاحظه قرار دهد كه بر جزئيات و متكثرات ، صدق نمايد و اين معناى كلى از انسان - مثلا - بر انسان عقلانى و دهرى - دهر ايمن اعلا - و بر انسان برزخى و مثالى و انسان مادى صدق نمايد ، اگر چه افراد آن قابل تشكيك باشند . و اين مطلب نيز مورد توجه اعلام فن حكمت بوده است كه معانى و مفاهيم ، با قطع نظر از ذاتيات خود ، واجد چيزى نيستند و جميع معانى و مفاهيم كليه و جزئيه و وجود و عوارض آن با نقايض آنها ، از ماهيت به سلب بسيط تحصيلى سلب مىشوند و ماهيت ، به لحاظ لا بشرطيت كه آن هم امرى خارج از نفس ذات مفاهيم و ماهيات است ، به كليت و به اعتبار لحاظ وجود و عوارض آن از قبيل وحدت و تشخّص و كتابت و قيام و قعود به جزئيت متصف مىشود . بنابراين ، وجود كلى سعى احاطى انبساطى انسان عقلانى ملكوتى واقع در عالم دهر ، جزئى حقيقى است . و سعهء وجودى و سريان خارجى و احاطهء كامل نسبت به ناقص ، مصحح صدق مفهوم نمىشود . لذا كلام صدر المتألّهين را ما به وجهى تقرير نموديم كه اين قبيل از مناقشات وارد نيايد .